سیاهپوش شدن مازندران، در آستانه ماه محرم

مازندران ،خواستگاه نخستین حکومت علویان است که نشان از دلدادگی مردم این منطقه به اهل بیت و سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است و به شیوه های مختلف در این ماه به عزاداری می پردازند.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما ، همه مساجد ، تکایا ، حسینیه ها ، سقانفارها و خانه‌ها از چند روز پیش از ماه محرم سیاه پوش می‌شوند و از شب اول ماه محرم ، مراسم عزاداری آغاز می‌شود و مردم در دسته ها و هیئت‌های زنجیر زنی و سینه زنی به مساجد و تکایا می‌روند و به عزاداری سید و سالار شهیدان امام حسین (ع) می پردازند و کسانی که نذر دارند نذورات خود را اعم از آش ، خرما، شربت و غذا بین مردم پخش می‌کنند.

مازندران سرشار از آداب و رسوم ملی و دینی و آیین‌های عاشورایی است که در دل و جان مردم ریشه دوانیده است که گاهی در گذر زمان ممکن است به فراموشی سپرده شود. در این راستا آیین‌های سنتی و مذهبی این استان در ماه محرم که هر سال در حال تکرار است و حتی برخی از آنها شاید رو به زوال رفته باشد قابل توجه است.

استان مازندران با داشتن پیشینه‌ای کهن در تاریخ شیعه و با میزبانی از یک‌هزار و ۲۲۲ امامزاده و بقعه متبرکه از نخستین خاستگاه‌های شیعیان در جهان و کشور به‌شمار می‌رود.

همه استان مازندران را به‌ خاطر میزبانی از امامزادگان و پذیرندگان‌ مذهب شیعه به‌ عنوان استانی علوی و ولایت‌مدار معرفی می‌کنند و ارادت مردمان این مرز و بوم به حضرت سیدالشهدا (ع) زبانزد خاص و عام است.

آیین‌های قدیمی و مذهبی استان مازندران هرسال بیش از سال گذشته با شور و اشتیاق بیشتری در بین جوانان و ریش‌سفیدان در مساجد، تکایا و حسینیه‌ها برگزار می‌شود، اما با توجه به تهاجم‌های فرهنگی دشمن ، نباید از تحریف و کاهش استقبال از این آیین‌های عزاداری غافل شویم.

بیشترین بقاع متبرکه استان مازندران و اماکن مذهبی در شهرستان ساری است و تاریخ این منطقه با نام اسلام و شیعه گره خورده و نخستین حکومت‌های اسلامی شیعی در این سرزمین تشکیل شده است.

اگر نگاهی به نیات موقوفات استان مازندران داشته باشیم به این نتیجه خواهیم رسید که بیش از ۷۰ درصد نیات واقفان خیراندیش در راستای تعزیه‌داری، اطعام‌دهی و سخنرانی برای عزاداری امام حسین (ع) در ماه‌های محرم و صفر است که این مسئله نشان‌دهنده ارادت ویژه مردمان دیار علویان به حضرت سیدالشهدا(ع) است.

مازندرانی‌ها به دلیل نوع سکونت‌گاه خود در دل طبیعت قرار دارند و از آداب و رسوم ویژه‌ای متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه برخوردار هستند که در این‌جا باید متذکر شویم برخی از آداب و رسوم از شرق تا غرب استان متفاوت است، اما همه آن‌ها یک معنی و مفهوم را برای زنده ‌نگه‌ داشتن قیام عاشورای حضرت اباعبدالله‌الحسین (ع) و عزاداری برای مظلومیت آن امام همام را می‌رساند.

آیین سیاه‌پوشان اماکن مذهبی استان مازندران، همه‌ساله در چند روز مانده به آغاز ماه محرم انجام می‌شود و زنان و مردان با حضور در مساجد، تکایا و حسینیه‌ها با برگزاری آیین غبارروبی و عطرافشانی به سیاه‌پوش کردن مکان مذهبی جهت برگزاری مراسم‌های عزاداری می‌پردازند.

آیین سنتی علم‌گردانی که از پیشینه تاریخی و کهن برخوردار است، در بیشتر شهرها و روستاهای استان اجرا می‌شود .

افراد علم‌گردان که ترجیحاً از خاندان سادات هستند با در دست داشتن علم همراه با سینه‌زنی و مداحی، به خانه تک‌تک اهالی محل رفته و هرکس در حد توان و نذری که دارد به علم هدیه می‌دهد تا در برگزاری مراسم‌های مذهبی در شب و روز ماه محرم هزینه و اطعام‌دهی شود.

جوشی‌خوانی که با اشعاری محزون و سینه‌زنی برگزار می‌شود از آیین‌های عزاداری برخی از مناطق استان به‌شمار می‌رود که امروزه یا به صورت کوتاه بسنده می‌شود یا رو به زوال رفته است.

دسته‌روی یکی دیگر از آیین‌های عزاداری مردم استان به شمار می‌رود که همه ساله با شور و اشتیاق بیشتری برگزار می‌شود و جوانان و نوجوانان با حضور در هیئت‌های عزاداری از مسجد یا حسینیه محله خود با نوحه‌خوانی به سمت امامزاده یا یک مکان مذهبی حرکت می‌کنند و به سر و سینه خود می‌زنند.

هر چند روش عزاداری نسبت به سال‌های گذشته شاهد تغییراتی در به‌وجود آمدن طبل، سنج، زنجیر و ... بوده، اما هنوز جوانان با حضور در هیات‌های عزاداری به برپایی خیمه عزاداری امام حسین (ع) در سطح بقاع متبرکه و مساجد می‌پردازند.

جواب و سلام دادن نوحه‌خوانان نیز از دیگر آداب و رسوم دسته روی به‌شمار می‌رود که دارای شور و هیجان خاصی است. یکی از مداحان از حسین می‌پرسد و دیگری جواب می‌دهد و برگزاری این مراسم در روز عاشورا در کنار امامزادگان یا خیابان‌های منتهی به مساجد و حسینیه‌ها برگزار می‌شود و حالت حزن و اندوه فراوانی را بر جمعیت حاکم می‌کند.

آیین نخل‌گردانی روستای نوا در بخش لاریجان شهرستان آمل نیز از دیگر آیین‌های کهنی است که هر ساله در ایام ماه محرم در روزهای نهم و دهم صورت می‌گیرد.

این نخل که بزرگ‌ترین نخل مازندران است، هر ساله مسافت زیادی را در این روستا به همراه دسته‌های عزادار طی می‌کند.

از روز اول تا هفتم مردم به عزاداری می‌پردازند و سعی دارند تا در این روز کلیه نذورات خود را ادا کنند در روز هفتم همه مردم به کنار نخلی می‌روند و به آن سلام می‌کنند اعتقاد بر این است که نخل، تابوت امام حسین (ع) است. در روز هشتم نخل را بیرون می‌آورند و در محله‌ها می‌گردانند. مردم نیز همراه نخل می‌روند به این مراسم اصطلاحاً نخل گردانی می‌گویند. کسانی که نذر شیر دارند در روز هشتم، نهم و دهم، همراه نخل گردانی شیر بین مردم پخش می‌کنند نخل‌ها را به در هر خانه که می‌برند صاحب خانه نذر خود مانند شربت، خرما، شیر، دود کردن اسپند را به جا می‌آورد اگر نذر قربانی داشته باشند قربانی می‌کنند. در روز نهم و دهم محرم همین مراسم صورت می‌گیرد در شب دهم عاشورا، که شام غربیان است نخل را دور محله می‌گردانند و همه مردم پابرهنه و شمع به دست همراه نخل به امامزاده می‌روند و تا صبح به سینه زنی و عزاداری می‌پردازند.

روستای اورتشت در شهرستان محمودآباد نیز با آیین نخل‌گردانی خود در ۱۰۰ سال اخیر اوج احترام و ارادت اهالی این منطقه به رابطه دو برادر شهید کربلا امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) را به نمایش می‌گذارد.

یک خانواده در روستای کلوده شهرستان محمودآباد نیز از سال‌های دور، علمی را به عنوان میراث خانوادگی در دل روستای خود جای داده‌ که مشتاقان به سالار شهیدان نذورات خود که عموما روسری است به پای آن می‌ریزند.

این علم که امروز به نام پیرعلم از سوی اهالی خطاب می‌شود هر ساله در آیینی با حضور خانواده جمالی پوشانده می‌شود و پس از دقایقی که حضور مردم در حیاط خانه و کوچه‌ها منتهی به این خانه اوج گرفت به سوی حسینیه روستا حمل شده و در میان عزاداران قرار می‌گیرد. هر فردی که نذری دارد روسری از پیرعلم به تبرک می‌گیرد و در صورت ادا شدن نذرش سال آینده آن را به همراه روسری دیگر باز می‌گرداند.

علم روستای بایع کلا شهرستان سوادکوه با قدمتی طولانی ، همه ساله و در ماه محرم و دیگر ایام سال ، پذیرای علاقمندان به اهل بیت عصمت و طهارت است و بسیاری از دوستداران امام حسین(ع) و یارانش ، به تکیه این روستا می روند.

روستاهای مازندران از پایگاه‌های اصلی عزاداری در ماه محرم به شمار می‌روند به گونه‌ای که گاه تجمع چند هزار نفری از عزاداران در یک روستا صحنه‌های زیبایی از آیین‌های ماه محرم را به نمایش می‌گذارد. روستای المشیر ، حدفاصل شهرهای ساری و قائم شهر به همراه روستاهای اطراف در ظهر عاشورا در میدان‌گاه این روستا، شاهد حضور عاشورایی و بی‌شمار مردم است.

آئین تشت گذاری هم از جمله سنت هائی است که در میان آذری زبانان مقیم استان مازندران رواج دارد . این آئین در آستانه ماه محرم در نقاط مختلفی که آذری زبانان سکونت دارند با برنامه ریزی و سوز و گداز خاصی برگزار می شود.

مجمع گذاری نیز از آئین های محرم در مازندران است که قدمتش در شرق این استان به ۲۰۰ سال می رسد. این آئین بیشتر در روستاهای مناطق کوهستانی و ییلاقی مازندران برگزار می شود ولی جا افتاده ترین شیوه مجمع گذاری که در این استان شهرت دارد مربوط به روستای کوهستان  از توابع شهرستان بهشهر است.

در این آئین، کدبانوهای روستائی ، غذاهای مختلفی برای پذیرائی از عزاداران حسینی در روزهای تاسوعا و عاشورا تدارک می بینند و غذاها را داخل سینی بزرگی که مجمع نامیده می شود قرار می دهند و به حسینیه و محل عزاداری می برند تا از عزاداران پذیرایی کنند.

مجمع های حاوی غذا ابتدا در آشپزخانه حسینیه یا مسجد جمع آوری می شود و پس از عزاداری و اقامه نماز ظهر، هر مجمع جلوی ۲ تا چهار نفر از عزاداران قرار داده می شود تا از خودشان پذیرائی کنند. در برخی از روستاهای مازندران این رسم در تمامی شب های ماه محرم و روز تاسوعا و عاشورا برگزار می شود.

با فرا رسیدن ماه محرم ، حزن و اندوهی خاص ، سراسر استان مازندران را فرا گرفت و مردم ولایتمدار و دوستدار اهل بیت عصمت و طهارت ، آماده برگزاری باشکوه عزاداری امام حسین (ع) هستند.

امید است با تاییدات حضرت باریتعالی و همراهی و همگامی مردم سوگوار ، عزاداری سیدوسالار شهیدان به بهترین نحو در جای جای استان مازندران برگزار شود.